Jak rozpoznać fake newsa w internecie?
Żeby rozpoznać fake newsa, najpierw zauważ, czy post cię złości albo straszy, i zwolnij. Potem sprawdź, kto go wrzucił, kiedy to się stało i gdzie zdjęcie pojawiło się po raz pierwszy, wyszukując obrazem. Zobacz, czy piszą o tym rzetelne media albo serwisy fact-checkingowe. Uważaj na alarmujący ton, brak źródła i presję udostępniania.
▶ Wypróbuj
Dlaczego to ważne
Fałszywe historie rozchodzą się szybciej niż prawdziwe, bo są zrobione tak, żeby cię zezłościć albo przestraszyć. Dwuminutowe sprawdzenie pomaga je przejrzeć i chroni znajomych i rodzinę przed nabraniem się.
W 5 minut nauczysz się
- Fake newsy są zrobione tak, żeby cię złościć albo straszyć.
- Sprawdź: kto, kiedy, wyszukiwanie obrazem, inne źródła, test emocji.
- Najpierw sprawdź, potem udostępnij. I otwarcie poprawiaj błędy.
Co przećwiczysz
Sprawdź fakty
Ten post robi się viralem. Kliknij wszystko, co powinno wzbudzić twoje podejrzenia.
InfoBlysk_Teraz
‼️ PILNE ‼️
Od poniedziałku telefony będą całkowicie zakazane we wszystkich szkołach, nawet w drodze do szkoły! Rząd to ukrywa.
Źródło: kumpel pracuje w ministerstwie edukacji
[Zdjęcie: policja przed szkołą]
Udostępnij, zanim to usuną!!! 😡 Co o tym myślicie?Twój test w 5 krokach
Ułóż kroki sprawdzania w sensownej kolejności.
- Test emocji: czy to mnie złości albo straszy? Wtedy zwolnij.
- Kto to wrzucił? Sprawdź profil, wiek konta i wcześniejsze posty
- Kiedy to się stało? Sprawdź datę
- Sprawdź zdjęcie: wyszukiwanie obrazem
- Inne źródła: czy piszą o tym rzetelne media albo fact-checkerzy?
I co teraz?
Co robisz w tych sytuacjach?
Ciocia udostępnia ten post na rodzinnym czacie. Co robisz?
- Życzliwie piszę, że to nieprawda, i wysyłam link do rzetelnego źródła (Odpowiedź)
- Nic nie mówię, to tylko rodzina
- Wyśmiewam ją przy wszystkich
Sam(a) udostępniłeś/-aś coś fałszywego. Co teraz?
- Usuwam i wrzucam krótkie sprostowanie: „To była nieprawda, sorry”. (Odpowiedź)
- Po cichu usuwam i mam nadzieję, że nikt nie zauważył
Post bardzo cię złości. Co to oznacza?
- To sygnał, żeby zwolnić i sprawdzić (Odpowiedź)
- Że to ważne i trzeba od razu udostępnić
Zapamiętaj
Złość albo strach? Zwolnij i sprawdź, zanim udostępnisz.
Silne emocje to sygnał, żeby zwolnić.
Najważniejsze fakty
- W badaniu około 126 tys. historii udostępnianych w serwisie społecznościowym w latach 2006–2017 fałszywe wiadomości miały o 70% większą szansę na ponowne udostępnienie niż prawdziwe. · Źródło: Vosoughi, Roy i Aral, The spread of true and false news online, Science, 2018
- W tym samym badaniu prawdziwe historie potrzebowały mniej więcej sześć razy więcej czasu niż fałszywe, żeby dotrzeć do 1500 osób. Większość tej różnicy powodowali ludzie, nie boty. · Źródło: Vosoughi, Roy i Aral, The spread of true and false news online, Science, 2018
- Wyszukiwanie obrazem pokazuje, gdzie i kiedy zdjęcie pojawiło się w sieci po raz pierwszy, więc szybko demaskuje stare albo niezwiązane zdjęcia podawane jako „pilne wiadomości”.
- Misinformacja to fałszywa informacja przekazana przez pomyłkę, a dezinformacja to fałsz rozpowszechniany celowo. Obie rozchodzą się tak samo: przez ludzi, którzy najpierw nie sprawdzają.
Aktualizacja:
Częste pytania
Czym różni się dezinformacja od fake newsa?
Fake news to fałszywa albo wprowadzająca w błąd wiadomość, często udostępniana przez ludzi, którzy w nią wierzą. Dezinformacja to fałsz tworzony i rozpowszechniany celowo, żeby kogoś oszukać.
Dlaczego fake newsy rozchodzą się tak szybko?
Bo często są nowe, szokujące i emocjonalne, a zaskakujące rzeczy ludzie udostępniają szybko. Badania pokazują, że fałszywe wiadomości rozchodzą się szybciej i dalej niż prawdziwe.
Jak wyszukać zdjęcie w internecie?
W wyszukiwarce grafiki wgraj zdjęcie albo wklej jego link. Wyniki pokażą, gdzie i kiedy jeszcze się pojawiło, więc zobaczysz, czy jest stare albo z innego miejsca.
Jak powiedzieć komuś, że udostępnił fake newsa?
Napisz życzliwie, najlepiej prywatnie, i dołącz link do rzetelnego źródła albo fact-checku. Nie wyśmiewaj, bo ludzie bronią fałszu mocniej, gdy czują się ośmieszeni.
Powiązane pojęcia